De camera de baas

Het rapport De Camera de Baas, is opgesteld door het Nationaal Platform

Criminaliteitsbeheersing, een publiek private samenwerking tussen overheid

en bedrijfsleven met als doel het terugdringen van de criminaliteit in

Nederland. In het licht van de nog steeds toenemende problematiek van overvallen

levert cameratechniek een belangrijke bijdrage aan de effectieve

opsporing van daders. De praktijk heeft geleerd dat niet primair de techniek

maar vooral de plaats van de camera bepalend is voor het eindresultaat. Net

als bij fotografie dicht bij onderwerp en op ooghoogte. Hiertoe moet een aantal

voorzorgsmaatregelen in acht worden genomen. Zo moet bijvoorbeeld

worden voorkomen dat de afbeelding van het gezicht van de dader te klein en

daardoor onbruikbaar is. Ook moet de camera-instelling zodanig zijn dat niet

voornamelijk petten en mutsen worden vastgelegd. Behalve de analoge opnemers

worden in dit rapport ook de mogelijkheden van digitale opnemers

meegenomen. Digitale vastlegging lijkt een goed alternatief en biedt voordelen

op analoge technieken. In het rapport is achtergrond-informatie in bijlagen

opgenomen.

Waarom camera’s?

De overvalcriminaliteit heeft zich de laatste 10 jaar verbreed. Zo zijn de laatste

jaren naast banken steeds meer winkels en bedrijven slachtoffer van overvalcriminaliteit.

De overvallen worden uitgevoerd met geweld. In zo’n 30% van de

gevallen is er sprake van ernstig fysiek geweld. In alle gevallen blijven de slachtoffers

met psychisch letsel achter. Overvallen is dan ook een slachtoffermisdrijf

bij uitstek.

De overvallers zijn veelal recidivisten die net zolang doorgaan totdat zij worden

aangehouden. Van belang is dan ook dat de daders zo snel mogelijk kunnen

worden opgespoord. Een goed signalement is hierbij onontbeerlijk. Een

camera, mits goed geplaatst, maakt zo’n objectieve vastlegging van de daders.

De praktijk leert dat met goede beelden daders op korte termijn kunnen worden

aangehouden en reeksen overvallen in de kiem worden gesmoord. Dit

heeft ook een positieve invloed op de preventie en ontmoediging van andere

(potenti・e) daders.

Welke investering?

In de meeste gevallen kan met 鳬n camera en opnemer worden volstaan.

Analoge systemen, met videobanden kunnen voor een bedrag tussen de 2.000

en 3.000 worden aangeschaft. Digitale systemen die meer mogelijkheden en

meer bedieningsgemak bieden komen steeds meer voor beveiligingstoepassingen

beschikbaar. De prijzen hiervan liggen tussen de 3.000 tot 10.000.

Welk systeem?

De systeemkeuze is afhankelijk van de wens, vereiste kwaliteit en natuurlijk

het budget. Essentieel is dat een duidelijke keuze wordt gemaakt over het te

bereiken doel. Dit betekent plaatsing op een niet te grote afstand, bij voorkeur

bij de entree en op ooghoogte.

Hoe te beheren?

Bij het beheer moet er rekening worden gehouden met dagelijkse controle

mogelijkheden en een eenvoudige bediening. Ook met het regelmatig onderhoud

en, in geval van analoge apparatuur, het verwisselen van banden.

Belangrijk is de periodieke controle op belemmeringen van het zicht van de

camera.

Wat te doen bij calamiteiten?

Er moet voor worden gezorgd dat het materiaal bruikbaar aan de politie kan

worden geleverd. Hiertoe moeten vooraf afspraken met de leverancier worden

gemaakt. Duidelijk moet zijn hoe het materiaal kan worden geconserveerd. Let

er op dat de registratie-apparatuur goed is opgeborgen en dat deze niet door de

overvallers kan worden meegenomen.

Camerasystemen als middel tegen overvallen

Overvalcriminaliteit is een van de niet-commerci・e risico’s die een onderneming

kunnen bedreigen en waartegen dus preventieve en opsporingsondersteunende

maatregelen noodzakelijk zijn.

Sinds 1993 werken overheid en bedrijfsleven onder de vlag van het Nationaal

Platform Criminaliteitsbeheersing (NPC) intensief samen op het gebied van de

aanpak van overvalcriminaliteit.

Doelstelling van het NPC is het terugdringen van het aantal overvallen

in Nederland.

Een van de middelen die in het kader van de preventie en opsporings ondersteuning

goed kunnen worden ingezet, zijn camera’s. Cameratechniek kan,

mits ingebed in een veiligheidsplan (zie hoofdstuk IV) tegen een betaalbare

prijs een solide bijdrage leveren aan de preventie tegen overvallen en aan de

effectieve opsporing van daders. Toch blijkt dat bij al ge・stalleerde systemen

niet altijd het optimale rendement wordt behaald. Daarnaast hebben

ondernemers, die de aanschaf van een camerasysteem overwegen, behoefte

aan praktische richtlijnen om uiteindelijk een verantwoorde afweging voor

wat betreft strategie, prijs en kwaliteit te kunnen maken. Camera-apparatuur

moet aan een aantal functionele eisen voldoen, wil zij geschikt zijn als

hulpmiddel bij de opsporing van overvallers. Hier bleek dat de praktijk de

beste leermeester is. Uit een proef gehouden bij zo’n 20 lokaties werd op willekeurige

momenten een overval nagespeeld. De overvaller trad het bedrijf

binnen, liep door naar de kassa, bleef daar enige tijd en verliet vervolgens

weer het object. De overvaller droeg een baseballpet. Kortom een werkwijze

zoals deze bij echte overvallen veel voorkomt. Nadere bestudering van de

afdrukken van deze opnamen brachten de knelpunten bij camersystemen

aan het licht.

Toepassing van effectief geplaatste camera’s gecombineerd met goed

onderhoud, adequate afnametest, goede opvolging en deskundige

beoordeling zal leiden tot meer bruikbare beelden van daders en dus

vergroting van de pakkans.

Kritische succesfactoren bij toepassen van cameratechniek zijn een duidelijke

doelstelling, een plan, een betaalbare prijs, bedieningsgemak, optimaal rendement

en bruikbare beelden.

Uit de praktijkproeven is gebleken dat niet primair de technische kwaliteit

van de componenten maar de wijze waarop de apparatuur is ge・stalleerd

bepalend is voor het uiteindelijke resultaat. Daarom moet vooraf de doelstelling

met betrekking tot de plaatsing van het camerasysteem worden geformuleerd.

In hoofdstuk II wordt uitgebreid ingegaan op de aanbevelingen om het rendement

op camera’s te optimaliseren. De betreffende aanbevelingen beperken

zich tot camera’s gecombineerd met registratie-apparatuur en tot de

inzet van de cameratechniek voor de bestrijding van overvalcriminaliteit. In

hoofdstuk III wordt nader ingegaan op analoog en digitaal opnemen.

Aanwijzingen voor het opstellen van een veiligheidsplan is opgenomen in

hoofdstuk IV. Het rapport wordt afgesloten met een beschrijving van de

gedragsregels tijdens en na een overval en met een algemene checklist.

Wat is het effect van camera’s

Uiteindelijk koopt u met de camera iets tastbaars, maar eigenlijk koopt u veiligheid.

Welke effecten mag u van die investering verwachten. Camera’s hebben

zowel effect op daders, personeel, ondernemers als de politie.

Daders

Vastgelegde beelden zijn van groot belang om personen te kunnen identificeren

of te herkennen. Ze kunnen ook in belangrijke mate een bijdrage leveren

aan de opsporing van personen en bewijsvoering. Bekend is dat veel criminelen

beducht zijn voor camera opnamen. Zo zijn er voorbeelden van daders die zich

onmiddellijk bij de politie meldden nadat ze wisten dat ‘hun’ overval op de

televisie zou worden vertoond. Als dit gebeurt dan volgt vrijwel in alle gevallen

herkenning of identificatie van daders. Aanhouding van daders direct na uitzendingen

als Opsporing Verzocht komen regelmatig voor.

Personeel

Voor het personeel maar ook voor de ondernemer levert de aanwezigheid van

een camerasysteem een positieve bijdrage aan het veiligheidsgevoel. Wat er ook

gebeurt de registratie vindt mensonafhankelijk plaats. Er is een grote kans dat

de dader op basis van de beelden kan worden gearresteerd. Van de verhoogde

pakkans gaat ook een sterke preventieve werking uit. Voor de slachtoffers van

een overval leveren snelle arrestaties een positieve bijdrage aan de verwerking

van deze overval. De angst dat de dader terugkomt verdwijnt. Daarnaast wordt

natuurlijk ook het rechtvaardigheidsgevoel bevredigd.

De politie

Voor de politie betekent goed beeldmateriaal dat krachtig en gericht kan worden

opgetreden. Herkenbare koppen leiden tot snelle herkenning en arrestatie

van daders. Uiteindelijk zijn veel daders al bij de politie bekend en kunnen de

beelden vergeleken worden met de fotoboeken en opsporingsregisters van de

politie. Opsporingsonderzoek zonder bruikbaar beeldmateriaal is in het algemeen

tijdrovender en kostbaarder dan een onderzoek dat mede op basis van

geschikt beeldmateriaal wordt ingesteld. Ook het effect van camera’s op reeksen

overvallen moet worden meegewogen. Hoe eerder een overvaller door een

camerasysteem wordt geregistreerd hoe eerder de kans op aanhouding. Met

het cameramateriaal kunnen enerzijds ‘oude’ overvallen worden opgelost en

anderzijds veel nieuwe overvallen worden voorkomen

Als camera’s uitsluitend voor de preventie zouden worden opgehangen dan

maakt de kwaliteit van het uiteindelijke beeldmateriaal niet uit. Er zou zelfs

met een koektrommel met opgeplakt vergrootglas kunnen worden volstaan. In

de praktijk is het voor medewerkers als potentiele slachtoffers echter onaanvaardbaar

dat uitsluitend met nepcamera's of dummy's zou worden gewerkt.

Dit blijft niet lang geheim en zal daarom zeker tot teleurstelling leiden. Van

belang is dat bekend wordt dat de aanwezigheid van camera’s kan leiden tot

herkenbare beelden en dientengevolge een snelle kans op aanhouding. Voor de

ondernemer is het natuurlijk uiterst teleurstellend als na jaren toepassing van

camera’s na de overval ontdekt moet worden dat de beelden niet bruikbaar

zijn. Om er voor te zorgen dat ook de investering in camera’s rendement (en

dat is zeker niet gering) oplevert moeten de volgende aanbevelingen in acht

worden genomen.

1 Het doel is een herkenbare kop

Denk aan: identificatie en herkenning

Doel van de camera bij overvalbestrijding is dat een duidelijk beeld van het

gelaat van de overvaller wordt verkregen. Identificatie en/of herkenning moet

mogelijk worden.

◊ Met identificatie wordt de mogelijkheid bedoeld om de identiteit van een

onbekend persoon door middel van beeld of fotovergelijking vast te stellen.

Het gaat hier om een redelijk grote beelduitsnede zoals die hierboven is

aangegeven.

◊ Met herkenning wordt de mogelijkheid bedoeld om een bij u of de politie

bekende persoon te herkennen aan bijvoorbeeld de manier van lopen of het

figuur.

Camera’s kunnen ook voor andere doelstellingen (die soms wel maar soms

niet) met identificatie en herkenning te combineren zijn:

◊ Het signaleren van wijzigingen in het beeld waardoor binnentredende personen

kunnen worden gedetecteerd (motion control).

◊ Vastleggen van beelden in verband met agressief gedrag, winkeldiefstallen

of fraude (observatie)

◊ Het surveilleren op afstand (vanuit een controle- of bewakingsruimte) kan

via camera’s in andere ruimte worden gekeken (in feite zijn dit ogen op

afstand).

◊ Toezicht op openbare ruimte. Hier gaat het om het publieke domein. Voor

deze vorm van cameratoezicht gelden andere uitgangspunten en overwegingen.

Let op: voorkom dat combinaties worden gemaakt van doelstellingen.

Duidelijk zal zijn dat identificatie en detectie, laat staan observatie, niet zijn te

combineren. Toch gebeurt dit in de praktijk vaak. Hier geldt dat een te grote

afstand en een te kleine beelduitsnede van het gezicht geen bruikbare beelden

oplevert.

2 Zichtbare of onzichtbare opstelling

Let op: onzichtbaar in combinatie met dummy

De camera kan zichtbaar of onzichtbaar, of in combinatie van die twee worden

opgesteld. De registratieapparatuur moet bij voorkeur onzichtbaar en achter

slot en grendel worden opgeborgen. Zichtbare camera’s verhogen de preventie

maar kunnen ook leiden tot ontwijkingsgedrag. Onzichtbaar geplaatste camera’s

bieden in het algemeen een grotere kans op goede beelden.

De overvaller weet tijdens zijn overval niet òf, waar en hoe beeldmateriaal is

gemaakt; dat merkt hij pas als via de politie hem de beelden confronteert.

Het creëren van een voor de dader onvoorspelbare situatie heeft wel degelijk

een preventieve werking en draagt bij aan een onaantrekkelijk klimaat voor

de criminele onderneming ‘overval’.

Bij de ingang

Let op: met één camera kan worden volstaan, herkenbare kop, geen

vermomming, motion detection.

Camera’s bij de ingang of uitgang leveren de beste kans op een herkenbare kop.

Niet alleen voor overvallers, maar ook voor agressieve klanten, winkeldieven en

fraudeurs geldt dat zij uiteindelijk

via een deuropening naar binnen of

naar buiten moeten. Hier ligt het

meeste voordeel van een goede

cameraplaatsing. Worden camera’s

bij de ingang geplaatst dan behoeft

niet, zoals dit wel gebeurt en soms

ook wordt geadviseerd, elke ruimte

in het bedrijf of winkel via camera’s

te worden bestreken. Los van de

vraag of dit soort opstellingen goede

afbeeldingen opleveren, betekent

het in ieder geval een zeer forse

investering. Voor de overvalsituatie

zeker een investering die geen hoog

rendement oplevert. Plaatsing bij de

in- of uitgang betekent verder dat de

kans op identificeerbare koppen het

grootst is. Uiteindelijk zullen overvallers

zich pas echt vermommen na

het betreden van het pand. Bij

binnenkomst worden zij duidelijk,

en vaak voor hen onopgemerkt, al

via de camera’s vastgelegd.

Plaatsing bij de deur biedt verder de

zeer aantrekkelijke mogelijkheid

van 'motion detectie'. Hierbij wordt

de camera door binnenkomende

personen geactiveerd waardoor geen

onnodig beeldmateriaal wordt verkregen.

Overigens zijn bedrijven ingevolge

de privacywetgeving verplicht via

een sticker of mededelingenbord of

via een zichtbare (dummy)camera op de mogelijkheid van camera opname

te wijzen.

Let op: heel kleine camera’s kunnen de beeldkwaliteit negatief be・vloeden.

Kleine verborgen camera’s dienen van goede kwaliteit te zijn. Ook hier geldt

een hoge resolutie, eventuele tegenlichtcorrectie en voldoende scherpte.

4 De registratieapparatuur, analoog of digitaal

Let op kosten voor de langere termijn, kwaliteit, mogelijkheden en gemak.

Bij de aanschaf moet een keuze worden gemaakt voor analoge of digitale technieken.

Bij analoge technieken moet rekening worden gehouden met regelmatige

vervanging van bandmateriaal. Bij voorkeur één week voorraad waarbij

banden volgtijdig worden gebruikt. Om de bedrijfsuren te bestrijken kan met

zogenaamde time-lapse systemen (korte tussenpozen tussen de opnamen) worden

gewerkt.

Digitale registratiesystemen zijn inmiddels op ruime schaal en in vele uitvoeringen

beschikbaar. De beeldopslag vindt plaats op harddisk. De voordelen liggen

op het vlak van de constante beeldkwaliteit, zoekmogelijkheden, capaciteit,

flexibiliteit en bedieningsgemak. Bijkomende voordelen zijn dat dergelijke

systemen kunnen worden aangestuurd op grond van beweging in het

beeld (motion detection).

Permanent opnemen geniet de voorkeur, omdat hierdoor de opname niet

afhankelijk is van een menselijke handeling in een bedreigende situatie.

Wordt meer dan één camera gebruikt, dan is hier ook de keuze voor analoog of

digitaal van groot belang. Met analoog is veel mogelijk, maar zal in het algemeen

extra apparatuur moeten worden aangeschaft. Digitale registratieapparaten

daarentegen zijn in het algemeen uiterst flexibel als het gaat om aansluiting

van meer camera’s, registratie van de beelden etc.

Wat de kosten betreft liggen de analoge en digitale systemen steeds minder ver

uiteen. Analoge systemen liggen qua prijs in de orde van grootte van 2.000 tot

4.000. Voor digitale systemen moet aan prijzen van 3.000 tot 10.000 worden

gedacht.

Opmerking: bij de investering in camerasystemen moet niet alleen de prijs

voor het camerasysteem worden meegewogen maar ook de kosten voor service

en onderhoud. Niet in de laatste plaats moet de levensduur van de apparatuur

en die van de daarvoor benodigde componenten en banden als een belangrijke

kostenfactor worden meegwogen. In hoofdstuk III is een vergelijkend overzicht

opgenomen van analoge en digitale camerasystemen.

Op ooghoogte

Let op: onder de pet zit de kop

Plaats de camera zo dat een herkenbare kop wordt verkregen. Dit betekent vaak

plaatsing op ooghoogte. Veel overvallers dragen namelijk hoofddeksels zoals

baseball-petten. De verzameling beeldmateriaal van petten en mutsen is groot.

Vaak worden de camera’s op een makkelijke plaats (plafond) gemonteerd. Zeker

bij een korte hoek geeft dit alleen maar een pet of muts als resultaat. Bij een

grotere hoek bestaat weer een kans op een te kleine beelduitsnede van het

gezicht en daardoor een niet identificeerbare kop. Let ook op de juiste camerahoek

in verband met de mogelijke bewegingsonscherpte. Houdt dus ook

rekening met de loop van personen.

Tip: Breng een merkteken aan (streepje, stukje tape of iets dergelijks) op een

deurpost. Laat dit binnen het bereik van de camera vallen. Hierdoor kan op een

eenvoudige wijze de lengte van personen worden gereconstrueerd.

6 Geen tegenlicht

Let op zonnige dagen en donkere vlekken

Bij het installeren moet rekening worden gehouden met de lichtsituatie, het

tijdstip en de maand. Zorg dat de camera-instelling ook wordt uitgetest bij een

zonnige dag. Ook hiervoor is de dagelijkse controle maar ook de test een

belangrijk middel. Algemeen is bekend dat met tegenlicht een donker beeld

wordt verkregen. Er zijn 'intelligente' camera's die een functie voor tegenlichtcorrectie

hebben.

7 Geen belemmeringen van het zicht van de camera

Let op posters, zuilen en schone lens

Het zicht van de camera kan worden belemmerd door het opplakken van

posters, het neerzetten van reclamezuilen, displays etc. Denkbaar is ook dat de

lens van de camera zo vuil is geworden dat deze geen scherpe beelden meer

kan weergeven. Ook voor de controle op het vrije zicht is het van belang dat het

camerasysteem op eenvoudige wijze (in een oogopslag via een kleine monitor)

kan worden getoetst.

8 Test op het eindresultaat

Let op zelf testen, de proefopname en herkenbare kop. Ga af op het eindresultaat

en niet op het beeld op de monitor of in de folder.

Hier ligt een kritiek moment. Vaak wordt de installatie goedgekeurd na een

blik op de monitor. De afdelingschef wordt herkend dus de beelden zijn goed.

Maar bij een goede test wordt het volgende meegenomen:

Proefopnames

Maak proefopnames op basis van de slechtste en beste lichtsituatie zoals die

zich op verschillende tijden (denk aan tegenlicht) kunnen voordoen. Laat

tijdens de proefopnames iemand uw bedrijf binnenkomen, naar de kassa gaan,

daar even blijven en het bedrijf verlaten. U hebt dan een voorbeeld van een

overval. Zitten hier bruikbare beelden bij?

Test op lokatie

Ieder systeem dient op de plaats van werking te worden getest. Veel factoren

zijn van invloed op de uiteindelijke kwaliteit. De installateur mag niet uitgaan

van ogenschijnlijk vergelijkbare testopstellingen.

Test op doelstelling

Essentieel voor het meten van de effectiviteit is een afnametest na de installatie

die gericht is op de gedefinieerde doelstelling. Deze test moet worden

gekoppeld aan de kwaliteit van de print van het opgenomen beeld. Dus niet op

grond van een beoordeling van de kwaliteit op een monitor. Het beeld op een

monitor is over het algemeen veel beter dan de videoprint.

Test u uw camerasysteem of wacht u tot de overvaller dat voor u doet?

9 Dagelijkse controle

Let op: kijk via de monitor door de lens

Met klem wordt aanbevolen om een eenvoudige testmogelijkheid voor dagelijks

gebruik, in een vorm van een monitor, aan te brengen. Uiteindelijk kan

door schoonmaakwerkzaamheden, reclamemateriaal, vervuiling etc. het zicht

van de camera worden belemmerd. Juist bij schoonmaakwerkzaamheden kan

het voorkomen dat afstoffen leidt tot een andere camerahoek. In een aantal

gevallen wordt dan niet veel meer dan een opname van de schoenveters verkregen.

Een echte praktijktest is dan ook noodzakelijk. Een ander in dit verband

belangrijk aspect is de beschikbaarheid over een duidelijke gebruiksaanwijzing

voor het uitvoeren van de dagelijkse test. Hoe gaat het apparaat aan,

wat te doen als er iets niet goed is, waar moet ik op letten als ik naar de monitor

kijk etc.

10 Eenvoudige bediening

Let op korte Nederlandse handleiding en simpele bediening

Zowel voor analoge als digitale systemen geldt de eis voor bedieningsgemak.

De dagelijkse bediening van de apparatuur moet zodanig zijn dat met een

korte handleiding werknemers de apparatuur moeten kunnen bedienen.

Uitgebreide manuals zijn in dit verband ongeschikt. Ook dient de leverancier

u te voorzien van een Nederlandstalig bedieningsvoorschrift.

Tip: vraag om een korte bondige beschrijving. Laat deze door een van uw medewerkers

in de praktijk op bruikbaarheid toetsen. Houd in dit verband rekening

met frequente wisselingen in het personeelsbestand.

11 Registratie datum en tijd

Let op terugzoeken op datum en tijd

Zorg dat de apparatuur datum en tijd van de opname registreert. Dit is van

belang i.v.m. terugzoeken. Niet alleen na een overval maar ook in gevallen dat

het vermoeden van verkenning bestaat, is het van belang dat u gericht op

datum en tijdstip kunt zoeken. Zorg er voor dat met de dagelijkse controle ook

de datum en tijd worden gecontroleerd.

12 Opnemer op veilige plaats

Let op: registratieapparaat achter slot en grendel

De digitale of analoge recorder moet op een veilige plaats zijn gesitueerd.

Plaats de registratieapparatuur bij voorkeur uit het zicht of in een afgesloten

kast of afgesloten ruimte. Denk hierbij ook aan tijdvertraging en het weghouden

van de sleutel. Zorg dat het bandmateriaal of het digitale opnamemateriaal

niet door de overvallers kan worden meegenomen. Het zal namelijk

niet de eerste keer zijn dat overvallers met de buit ook de banden of zelfs de

hele recorder hebben meegenomen.

13 Regelmatig onderhoud

Let op schoonmaken en onderhoud-intervallen

Onvoldoende onderhoud is samen met ondeskundige bediening de grootste

oorzaak van teleurstellend beeldmateriaal. Bij gebruik van videobanden

moeten de koppen van de recorder regelmatig worden schoongemaakt. De banden

dienen volgens een schema te worden vervangen. Overigens kan ook de

monitor na verloop van tijd inbranden en zal deze op termijn moeten worden

vervangen. Het is van groot belang dat met de leverancier duidelijke afspraken

voor periodiek onderhoud worden gemaakt. Dit geldt ook bij gebruik van digitale

recorders. Hoewel de onderhoudsintervallen betrekkelijk groot zijn dient

ook deze apparatuur volgens schema te worden onderhouden.

14 Privacy

Let op medewerkers, klanten, Wet Bescherming Persoonsgegevens, melding

bij College Bescherming Persoonsgegevens en mededelingen/stickers

Het gebruik van camerasystemen dient te worden omgeven met waarborgen

voor de privacy van medewerkers, klanten en andere personen. Deze waarborgen

gelden zowel voor de condities voor het maken van opnamen, het

beheer van het beeldmateriaal als het doel waarvoor de cameraopnamen

worden gemaakt. In het wetboek van strafrecht wordt het gebruik van camera's

geregeld in voor het publiek toegankelijke ruimten en de openbare weg. Kort

samengevat komt het er op neer dat cameragebruik kenbaar moet zijn;

heimelijk cameragebruik is dus verboden. In de praktijk betekent dit voor winkels

en bedrijven die camera's voor beveiligingsdoeleinden gebruiken, dat via

een duidelijk zichtbare en permanente mededeling (sticker of duidelijk zichtbare

camera) het publiek en de medewerkers op de hoogte worden gesteld van

het feit dat camerabewaking wordt toegepast. Bijvoorbeeld: In verband met uw en

onze veiligheid wordt gebruik gemaakt van camera’s.

Sinds 1 september 2001 is de Wet Bescherming Persoonsgegevens van

kracht. Daarin wordt het gebruik van camera’s onderworpen aan het

subsidiariteits- en proportionaliteitsbeginsel (een camera is het uiterste

middel) en worden eisen gesteld aan de doelstelling. Het moet gaan om een

aanvaardbaar en toelaatbaar doel. Hieronder valt de beveiliging tegen misdrijven

zoals overvallen.Verder dient het vastgelegde beeldmateriaal, om onbevoegd

gebruik en misbruik te voorkomen, goed beveiligd te worden bewaard. Als

richtsnoer voor de bewaartermijn noemt het College Bescherming

Persoonsgegevens (CBP) in beginsel een termijn van 24 uur. Verruiming is

toegestaan mits daarvoor rechtvaardigingsgronden bestaan. Aangezien bij een

overval de dader vaak eerder bij wijze van verkenning een zaak bezoekt, is een

bewaartermijn van een week redelijk. De opnamen van (overval)incidenten

kunnen aan de politie worden verstrekt ten behoeve van het opsporingsonderzoek.

Afhankelijk van het soort camerasysteem en de uiteindelijke wijze van

opslag en verwerking (gaat het al dan niet om verwerking van persoongegevens)

dienen camerasystemen bij het CBP te worden gemeld, tenzij dit

onder het Vrijstellingsbesluit valt (zie Vrijstellingsbesluit artikel 38: op te

vragen op www.cbpweb.nl). Digitale camerasystemen vallen altijd onder de

werking van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP). Analoge (via videotape)

systemen vallen in de regel niet onder de werking van de WBP.

Voor aanmelding tot registratie of voor vragen of een camerasysteem al dan

niet moet worden gemeld, kan contact worden opgenomen met het College

Bescherming Persoonsgegevens (e-mail: info@cbpweb.nl, telefoon: 070-3811300

of fax: 070-3811301).

15 Materiaal conserveren

Denk aan bandmateriaal, stopzetten apparatuur en verstrekking aan politie

Vastgelegd materiaal dient goed beveiligd te worden bewaard (bij voorkeur achter

slot en grendel) om de integriteit en exclusiviteit ervan te waarborgen. Gelet op

de ernst van het delict overval en de noodzaak om vastgelegd materiaal terug

te kunnen zien, kan een bewaartermijn van één week worden aangehouden.

Dit in verband met de mogelijkheid dat een potentiële overvaller de zaak

eerder heeft bezocht om de gang van zaken (maar ook mogelijke buit en de

beveiliging) te observeren.

Onmiddellijk na een overval of ander incident dienen de opnamen veilig te

worden gesteld. Voorkom dat beelden worden gewist. Zorg er voor dat u bekend

bent met de capaciteit van uw registratieapparatuur en weet hoe beeldmateriaal

geconserveerd moet worden. De betreffende wenken horen in de eerder

genoemde gebruiksaanwijzing te worden opgenomen.

Opnamen van incidenten mogen aan de politie worden verstrekt indien de

camera’s zijn opgehangen ter preventie van (overval)criminaliteit en opsporing

van daders.

16 Na de overval

Denk aan de politie, opsporing, sporen conserveren

Het beeldmateriaal moet zo spoedig mogelijk aan de politie ter beschikking

worden gesteld. Maak hierover tevoren met uw leverancier afspraken. Hoe

wordt het beeldmateriaal het best gereproduceerd? Kan de leverancier van het

beeldmateriaal één of meer optimale prints maken?

Veiligheidsplan

Ondernemers en werknemers hebben te maken met geweld en agressie vanuit

het publiek. De werkgever dient maatregelen te treffen tegen geweld en

agressie, zodat werknemers zijn voorbereid op bedreigende situaties en zo

veilig mogelijk kunnen werken. De Arbeidsomstandighedenwet schrijft dat

ook voor. De wet is op 1 oktober 1994 namelijk gewijzigd om een goede aanpak

in bedrijven en instellingen te bevorderen. Bovendien wordt de werkgever de

verplichting opgelegd om in voorkomende gevallen zorg te dragen voor een

goede opvang van slachtoffers van geweld. Een strikte regelgeving heeft de

wetgever niet voor ogen gestaan. Wel heeft de Arbo-wet tot doel preventie tegen

agressie en geweld (waaronder overvallen) nadrukkelijker bij de ondernemer

op de agenda te krijgen en de werkgever aan te zetten tot het ontwikkelen van

een preventie-beleid dat regelmatig wordt ge・alueerd en zo nodig bijgesteld.

Veiligheid moet een ge・tegreerd onderdeel van de bedrijfsvoering vormen.

Dat kunt u realiseren door het opstellen van een veiligheidsplan. Voordat de

opbouw van een veiligheidsplan ter voorkoming van (overval)criminaliteit aan

de orde wordt gesteld is het belangrijk van de volgende feiten op de hoogte te

zijn:

Overvallers zijn uit op:

◊ geld (en liefst zo veel mogelijk)

◊ snelheid (een overval duurt gemiddeld minder dan 90 seconden)

◊ een geringe kans op tijdige alarmering of ontdekking door derden

◊ beperking van de kans op herkenning

Voor elke onderneming in het midden- en kleinbedrijf gelden in meer of

mindere mate de volgende risico-momenten en risicopunten:

◊ opening

◊ afrekenpunt (bijvoorbeeld kassa)

◊ waardeberging (kluis)

◊ intern waardetransport

◊ telling/kasopmaak

◊ sluiting

◊ extern waardetransport

◊ waardeberging thuis

Beveiligen tegen overvallen is het zoeken van de juiste mix van maatregelen,

gericht op het beschermen van het geld en het beperken van de mogelijkheid

daar snel bij te kunnen komen. Die maatregelen moeten als het ware

opgenomen worden binnen de dagelijkse gang van zaken in uw bedrijf. Het is

daarom verstandig die maatregelen planmatig te treffen, waarbij u in volgorde

kijkt naar de:

Organisatorische maatregelen (procedures, instructie personeel, beheer)

Bouwkundige en technische maatregelen (afroom-box, kluis, meubilair,

inrichting) en

Elektronische maatregelen (alarm, camerabewaking etc.)

Beveiligen via het O-B-E principe verhoogt de effectiviteit van de maatregelen,

terwijl het de kosten drukt.

Een veiligheidsplan ter preventie van overvalcriminaliteit kunt u opbouwen

rond de volgende 'tien gulden regels':

1 Wees alert op signalen als 'non-klant-gedrag', verdachte voertuigen etc.

(Oog)contact en aandacht bij binnenkomst wordt door echte klanten

gewaardeerd, door criminelen niet.

2 Veiligheid begint aan de buitenzijde van uw bedrijf. Overvallers hebben er

een hekel aan om van buiten af 'op de vingers' te worden gekeken. Een etalage

met zicht naar binnen creëert (gratis) extra sociale controle van buiten

af: gun de overvaller geen beschermd werkterrein. Houd ook overzicht

binnen de zaak.

3 Rust uw personeel toe om praktisch met veiligheid te kunnen omgaan.

Betrek hen bij het opstellen van het veiligheidsplan. Stel duidelijke interne

regels op.

4 Beperk de hoeveelheid direct beschikbaar geld op een afrekenpunt. Maak

er een gewoonte van geld, dat niet noodzakelijk is voor de wisselgeld-voor-

raad meteen en zichtbaar voor de klant af te romen in een daartoe geschikte

kluis. Maak van uw kassa geen spaarpot!

5 Tijdvertraging op uw kluisvoorziening is overval-onvriendelijk! Laat door

middel van tekstbordjes of pictogrammen zowel in de zaak als buiten duidelijk

zien, dat u tijdvertragende maatregelen toepast.

6 Onderlinge waarschuwingssystemen (zogenaamde burenhulp-systemen)

geven de mogelijkheid om samen met collega-ondernemers invulling te

geven aan onderlinge steun in als potentieel onveilig ervaren situaties. Het

systeem bevat tevens de mogelijkheid tot alarmering van de politie in

geval van een overval. Samen staat u sterk(er)!

7 Tel uw geld buiten het zicht van het publiek, bij voorkeur in een afgesloten

ruimte. Als dat niet kan, maak de kas dan op als uw bedrijf gesloten is.

Bedenk dat binnen het midden- en kleinbedrijf de meeste overvallen platsvinden

in het laatste uur vóór en rond sluitingstijd, ook op koopavonden.

Sluit op tijd, laat eventueel nog aanwezige klanten één voor één naar buiten

en: dicht is dicht....!

8 Voordat u het pand verlaat: let op of er zich geen verdachte personen of

voertuigen in de nabijheid bevinden. Alarmeer bij twijfel de politie en

wacht zelf binnen. Zorg in ieder geval voor voldoende verlichting buitenom

uw bedrijf. Neem na sluitingstijd bij voorkeur de dagopbrengst niet

mee naar buiten.

9 Overweeg inschakeling van een professionele geldtransporteur, eventueel

samen met collega-ondernemers. Indien u zelf in het geldtransport blijft

voorzien, vermijd dan de uitvoering daarvan direct aansluitend op de winkelsluiting.

Voer het transport overdag, op wisselende tijden en onopvallend

uit.

10 Het treffen van preventieve maatregelen kan de kans dat overvallers bij u

toeslaan aanzienlijk verkleinen. Bedenk, dat u het risico nooit helemaal

kunt uitsluiten. Een overvalsituatie kan al snel escaleren. Geadviseerd

wordt om tijdens een overval te handelen volgens het RAAK-principe:

Rustig blijven, Accepteren, Afgeven en Kijken.

Gedragsregels tijdens en na de overval

Tijdens de overval

Geadviseerd wordt om tijdens een overval te handelen volgens het RAAK-principe:

R Rustig blijven (overvallers komen niet voor u maar voor het geld).

A Accepteren van de situatie (ga er altijd van uit, dat meegebrachte wapens

echt zijn en dat daders bereid zijn hun eisen kracht bij te zetten door niet

alleen met geweld te dreigen, maar ook feitelijk toe te passen).

A Afgeven van het gevraagde (voorkom, dat de indruk wordt gewekt, dat u

opzettelijk tegenwerkt en vermijd toespelingen in de richting van de

daders op een latere herkenning).

K Kijken (een goed signalement betekent een 'vliegende start' van het

opsporingsonderzoek en vergroot de kans op aanhouding van de daders).

Indien u wilt oefenen in hoe te handelen tijdens een overval, dan is het aan te

raden een overvaltraining of -cursus te volgen.

Na de overval

Voorkom dat na een overval opgenomen beelden worden gewist. Het beeldmateriaal

moet zo spoedig mogelijk aan de politie ter beschikking worden gesteld.

Maak van tevoren met uw leverancier afspraken over de wijze waarop het

beeldmateriaal het best kan worden gereproduceerd. Ook dient uw leverancier

de mogelijkheid te bieden om van het beeldmateriaal een of meer optimale

prints te maken. Overigens is na de overval het volgende van belang:

Observeer nauwkeurig hoe de overvallers het pand verlaten en welk

vervoermiddel ze gebruiken (type, kleur, kenteken).

Blijf zoveel mogelijk overal vanaf in verband met achtergelaten sporen.

Bel direct 112 (ook als al eerder via een alarmknop is gealarmeerd!) en

eventuele medische hulp.

Sluit alle deuren en ramen en laat niemand toe.

Verzoek getuigen te blijven of noteer anders naam, adres en telefoonnummer.

Houd de telefoon zo veel mogelijk vrij.

Zorg dat u en uw medewerkers en eventuele aanwezige klanten een persoonsbeschrijvingsformulier

invullen.

Zijn er geen persoonsbeschrijvingsformulieren beschikbaar laat dan iedereen

opschrijven wat men heeft waargenomen. Doe dit zoveel mogelijk onafhankelijk

van elkaar. De politie kan later mede op grond van deze formulieren

en beschrijvingen belangrijke informatie over het signalement van de

overvaller(s) vergaren.

Zorg voor opvang van de slachtoffers van overvallers.

Na een overval gaat veel aandacht uit naar de daad en de dader. Het is echter

van groot belang ook attent te zijn op de noden van slachtoffers en getuigen

van overvallen. Zorg voor een klimaat waarin overval bespreekbaar

wordt en blijft. Voor veel slachtoffers is de overval zo aangrijpend dat hun

bestaan kortere of langere tijd is ontwricht. In de eerste weken na een overval

krijgen vrijwel alle slachtoffers te maken met verwerkingsreacties. Voor

een deel van de slachtoffers zijn deze reacties zo intens dat ze er last van blijven

houden. Gelet op de ernst van de klachten en het geconstateerde positieve

effect van de slachtofferopvang is het van belang dat alle slachtoffers

in de gelegenheid worden gesteld deskundige hulp en begeleiding te ontvangen.

Zijn hiervoor binnen uw bedrijf geen voorzieningen getroffen neem

dan contact met de Slachtofferhulp Nederland, Postbus 14208, 3508 SH

Utrecht, tel: 030-2340116. Deze organisatie kan u doorverwijzen naar plaatselijke

hulpverlening. Ook de politie zal u naar hulpverlenende instanties

verwijzen.

Als bijlage van dit rapport treft u aan:

een instructiekaart Gedragsregels bij een Overval.

een formulier Beschrijving overvaller(s).

Nuttige adressen

Nationaal Platform Criminaliteitsbeheersing (NPC)

Postbus 20301

2500 EH Den Haag

Tel: 070-3706989

Fax: 070-3707250

E-mail: tbroeck@best-dep.minjus.nl

Slachtofferhulp Nederland

Postbus 14028

3508 SH Utrecht

Tel: 030-2340116

E-mail: info@slachtofferhulp.nl

College Bescherming Persoonsgegevens

Postbus 93374

2509 AJ Den Haag

Tel: 070-3811300

Fax: 070-3811301

E-mail: info@cbpweb.nl

Nationaal Centrum voor Preventie (NCP)

Postbus 261

3990 CB Houten

Tel: 030-2296000

Fax: 030-2296010

E-mail: info@ncpreventie.nl

Stichting NPC

Postbus 20301

2500 EH Den Haag

Telefoon 070 370 6989

Fax 070 370 72 50

E-mail t.van.den.broeck@minjus.nl

Website www.npc-web.nl